Yas ve Kayıp Danışmanlığı

Yas Nedir?
Yas, sevilen bir yakının ölümüyle ortaya çıkan duygusal, bilişsel, davranışsal, bedensel ve sosyal alanlarda değişimlerle kendini gösteren karmaşık bir yaşantıdır; insan için kaçınılmaz ve evrensel bir deneyimdir. Bir yanıyla adaptif ve iyileşmeye hizmet ederken diğer yanıyla çeşitli olumsuz gelişmeleri de içinde barındırabilen bir süreçtir.
Yas, bedensel ve ruhsal pek çok belirtiyle seyredebilir; bir krizle ortaya çıkabilir, gecikebilir, abartılabilir, çarpıtılabilir ya da hiç görünür hale gelmeyebilir. Bu şekilde normal dışı bir seyir gösteren tablolar müdahale gerektirir ve uygun tekniklerle daha normal bir yas sürecine dönüştürülebilir. Yas danışmanlığında amaçlanan, yas sürecinin sağlıklı şekilde yaşanması ve bu sürecin normalleştirilmesidir.
Kayıpla Baş Etme
Hepimiz yaşamın olağan akışı içinde kayıplar yaşamış ya da yaşayacağızdır. Bunu bilsek, hatta kendimizi buna hazırlasak da, duygusal olarak bağlı olduğumuz bir yakınımızı kaybettiğimizde duygusal dengelerimiz altüst olur ve bununla baş etmek zorlaşır. Bu süreci doğal seyrinde yaşadığımızda, kayıpla sağlıklı bir şekilde baş etmiş ve güçlenmiş oluruz.
Sürecin sonunda yaşadığımız kaybı yaşamımızın bir parçası haline getirerek onunla yaşamayı öğreniriz. Bu, kaybedilen kişiyi unutmak ya da artık sevmemek anlamına gelmez; sadece kaybı ve buna ilişkin hisleri kabullenmeyi ve yaşamı sürdürmeyi mümkün kılar.
Yas Danışmanlığı Süreci
Danışmanlık sürecinde bu problem alanlarına odaklanılarak bireyin sorunu tanımlayabilmesi, kabullenmesi ve yeniden yaşama adapte olması hedeflenir. Bu amaçla kaybın, yasın, uyumun ve olası komplikasyonların ele alınması; kendini gözlemleme ve denetleme; başkalarıyla bağ kurma; istekli hedefler belirleme; kaçınılan durumlarla karşılaşma; ölümü kabullenebilmeyi ve acıyla yüzleşmeyi sağlayabilmek için ölümün hikâyesini anlatma; kaybedilen kişiyle ilgili olumlu ve olumsuz anıları gözden geçirme ve gerektiğinde kaybedilen kişiyle hayali bir konuşma yapılması gibi adımlar takip edilir.
Bu sürecin sonunda kişinin kendini daha normal hissetmesi ve günlük hayatına geri dönmesi hedeflenir.
Kayıp Sonrası Psikolojik Destek Ne Zaman Gerekir?
Cenaze bitti, gelenler gitti. Telefon artık eskisi kadar çalmıyor. Herkes kendi hayatına döndü. Siz ise sabah uyandığınızda birkaç saniye her şeyin yerinde olduğunu sanıyor, sonra hatırlıyorsunuz. Yas danışmanlığı ve yas terapisi çoğu zaman tam bu sessiz dönemde başlar.
Yas bir hastalık değildir. Çoğu insan zamanla ve yakınlarının desteğiyle kaybını taşımayı öğrenir. Kayıp sonrası psikolojik destek ise şu durumlarda ayrıca önem kazanır:
- Aylar geçtiği halde gününüzün büyük kısmı kaybettiğiniz kişiyle ilgili düşüncelerle geçiyorsa
- Ölümün gerçekten olduğuna bir türlü inanamıyorsanız
- Onu hatırlatan her yerden, eşyadan ve insandan kaçıyorsanız
- Kayıp ani ya da sarsıcı biçimde olduysa: kaza, deprem, intihar, şiddet
- "Keşke o gün arasaydım" gibi bir suçluluk her şeyin önüne geçtiyse
- Uykunuz, iştahınız ve işiniz uzun süredir toparlanmıyorsa
Amerikan Psikiyatri Birliği'nin tanı el kitabı DSM-5-TR, 2022'de "uzamış yas bozukluğu" başlığını ekledi. Bu ayrımı size kendinize tanı koymanız için anlatmıyorum. Takvim tek başına ölçü değildir; asıl soru, yasın hayatınızı ne kadar durdurduğudur.
Sofradaki Boş Sandalye: Yas Nasıl Değişir?
Görüşmelerde yası sofradaki boş sandalyeye benzetiyorum. İlk aylarda sofraya oturduğunuzda gözünüz yalnızca o sandalyeyi görür. Yemeğin tadı yoktur, sohbet duyulmaz.
Sandalye zamanla küçülmez. Değişen sofradır. Yeni sohbetler, bir bayram, bir doğum, bir mezuniyet. Sofra genişledikçe boş sandalye yerinde durur, ama artık sofranın tamamı değildir. İnsanlar bunu çoğu zaman "geçti" diye anlatır. Geçmez; etrafında hayat büyür.
Yas bazen depresyonla karışır. İkisini ayırmak için işe yarayan bir ölçü var:
- Yas: "Dünya onsuz boş."
- Depresyon: "Ben boşum, değersizim."
Yasta acı, kaybedilen kişiye bağlıdır ve dalga dalga gelir; arada gülebildiğiniz anlar olur. Kendinize dair değersizlik duygusu her şeyin önüne geçtiyse, bunu görüşmede ayrıca konuşmak gerekir.
Online Yas Terapisi Nasıl Yürür?
Görüşmelerim online, görüntülü olarak yapılır. Türkiye'den ya da yurt dışından, kendi evinizden bağlanırsınız. Yasta bunun beklenmedik bir yanı var: kaybettiğiniz kişinin fotoğrafı, bir mektubu, telefonunuzdaki bir sesli mesajı görüşmeye kendiliğinden girebiliyor, çünkü yanınızda duruyor.
İlk görüşmede kaybı kendi hızınızda anlatırsınız: kimdi, nasıl oldu, sonrasında neler yaşandı. Bugünün en zor saatlerini de konuşuruz. Ağlamak zorunda değilsiniz. Güçlü görünmek zorunda da değilsiniz.
Yurt dışında yaşayanlar için yas ayrı bir yük taşır. Cenazeye yetişememek, taziyeyi ekrandan kabul etmek, kimsenin o kişiyi tanımadığı bir şehirde yas tutmak. Bu yalnızlığın da görüşmede yeri vardır.
Kayıp sarsıcı biçimde olduysa, ölüm anının ya da haberin görüntüleri yasın önüne geçebilir. O durumda önce bu görüntülerle çalışırız; EMDR ve travma odaklı bilişsel davranışçı terapi bu aşamada yararlandığım yöntemlerdir. Konuyu daha uzun anlattığım yazı için: Sevilen Birinin Kaybı: Kayıp ve Yas Terapisi.
Kendinizi Güvende Hissetmiyorsanız
Kaybın ardından "onun yanına gitmek" isteği, ölme düşüncesi ya da kendinize zarar verme fikri geliyorsa bunu bir sonraki görüşmeye bırakmayın. Türkiye'de 112'yi, yurt dışındaysanız bulunduğunuz ülkenin acil numarasını arayın ve yanınızda birinin olmasını isteyin. Online terapi acil durum hizmeti değildir.
Bu düşünceler utanılacak şeyler değildir; görüşmede de konuşabiliriz. Ama acil bir an, acil yardımla karşılanır.
Boş sandalye yerinde kalacak. Etrafındaki sofrayı yeniden kurmak için yalnız olmanız gerekmiyor.
Sık Sorulan Sorular
Yas süreci ne kadar sürer?
Herkes için geçerli bir süre yoktur. İlk yıl çoğu zaman en ağırıdır, çünkü her bayram, doğum günü ve yıl dönümü ilk kez onsuz yaşanır. Yas tamamen bitmez; zamanla daha az yer kaplar ve hayatı durdurmamaya başlar.
Yas danışmanlığına ne zaman başlamalıyım?
Kayıptan kısa süre sonra da başlayabilirsiniz, yıllar sonra da. Bazı insanlar ancak hayat biraz durulunca yasa yer açabilir. Kendinizi zorlanmış hissettiğiniz an, başlamak için yeterli bir sebeptir.
Ağlayamıyorum, bu normal mi?
Evet, çoğu zaman normaldir. Yas herkeste gözyaşıyla görünmez; bazı insanlarda uyuşukluk, yorgunluk ya da işe gömülme olarak görünür. Ağlayamamak, sevmediğiniz anlamına gelmez.
Online yas terapisi işe yarar mı?
Görüntülü görüşmede de aynı yöntemlerle çalışırız: kaybı anlatmak, anılarla yüzleşmek, kaçınılan yerlere adım adım yaklaşmak. Kendi evinizde, size ait eşyaların yanında konuşmak birçok kişi için bu süreci kolaylaştırır.
Bu konuda destek almak ister misiniz?
Randevu ve sorularınız için WhatsApp üzerinden doğrudan yazabilirsiniz.
WhatsApp'tan Randevu Alın