Psikoloji Sözlüğü

Terapi sürecinde ya da araştırmalarınızda karşınıza çıkabilecek temel psikoloji ve psikoterapi terimlerini burada kısaca açıklıyoruz. Bu tanımlar genel bilgilendirme amaçlıdır, tanı veya tedavi yerine geçmez.

Anksiyete (Kaygı Bozukluğu)

Gerçek bir tehlike olmadan ya da tehlikeyle orantısız biçimde ortaya çıkan yoğun endişe, gerginlik ve tetikte olma hali. Çarpıntı, terleme, titreme gibi bedensel belirtilerle birlikte görülebilir.

Depresyon

Çökkün duygudurum, günlük aktivitelerden zevk alamama, enerji düşüklüğü, uyku ve iştah değişiklikleri ile kendini gösteren, işlevselliği etkileyen ruh hali bozukluğu.

Panik Atak

Aniden ortaya çıkan, birkaç dakika içinde doruğa ulaşan yoğun korku nöbeti. Çarpıntı, nefes darlığı, göğüs ağrısı, baş dönmesi ve kontrolü kaybetme ya da ölecekmiş gibi hissetme gibi belirtiler görülebilir.

Obsesif Kompulsif Bozukluk (OKB)

Tekrarlayan, istenmeyen ve rahatsız edici düşünceler (obsesyonlar) ile bu düşüncelerin yarattığı kaygıyı azaltmak için yapılan tekrarlayıcı davranış ya da zihinsel eylemlerle (kompulsiyonlar) seyreden bozukluk.

Sosyal Fobi (Sosyal Kaygı Bozukluğu)

Başkaları tarafından yargılanma korkusuyla sosyal ortamlardan kaçınma ya da bu ortamlarda yoğun kaygı yaşama ile karakterize bozukluk.

Travma

Kişinin baş etme kapasitesini aşan, yaşamı veya bütünlüğü tehdit eden olaylara maruz kalma sonucu ortaya çıkan ruhsal yaralanma. Travma sonrası stres bozukluğuna (TSSB) yol açabilir.

EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme)

Özellikle travmatik anıların işlenmesinde kullanılan, çift taraflı uyarım (genellikle göz hareketleri) yoluyla anıların duygusal yükünü azaltmayı hedefleyen kanıt temelli bir terapi yöntemi.

Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT)

Düşünce, duygu ve davranış arasındaki ilişkiyi temel alan; olumsuz ve işlevsel olmayan düşünce kalıplarını fark edip değiştirmeyi, davranışsal deneylerle bunları test etmeyi amaçlayan yapılandırılmış bir terapi yaklaşımı.

Şema Terapi

Çocukluk döneminde oluşan ve yetişkinlikte tekrarlayan işlevsel olmayan düşünce, duygu ve davranış kalıplarını (şemaları) tanımlamayı ve değiştirmeyi hedefleyen, bilişsel davranışçı yaklaşımı bağlanma ve duygu odaklı tekniklerle birleştiren bir terapi yöntemi.

Duygu Odaklı Terapi (EFT)

Özellikle çift terapisinde kullanılan, bağlanma kuramına dayanan ve duyguların ilişkideki döngüleri nasıl şekillendirdiğini anlamayı hedefleyen terapi yaklaşımı.

Psikoterapi

Ruhsal sıkıntıların ve işlevsellik kaybının azaltılması amacıyla, eğitimli bir uzman ile danışan arasında yapılandırılmış, düzenli görüşmeler yoluyla yürütülen tedavi süreci.

Psikolojik Danışmanlık

Bireyin kişisel, sosyal ya da mesleki alanlardaki sorunlarını çözmesine, karar verme ve baş etme becerilerini geliştirmesine yönelik profesyonel destek süreci.

DSM-5

Amerikan Psikiyatri Birliği tarafından yayımlanan, ruhsal bozuklukların tanı ölçütlerini ve sınıflandırmasını içeren, klinisyenler tarafından yaygın olarak kullanılan tanı el kitabı.

Öfke Kontrolü

Öfke duygusunun tanınması, tetikleyicilerinin fark edilmesi ve bu duygunun yıkıcı davranışlara dönüşmeden düzenlenebilmesini sağlayan beceriler bütünü.

Kaygı Bozukluğu

Günlük yaşamı olumsuz etkileyecek düzeyde, sürekli ya da aşırı kaygı ve endişeyle seyreden bir grup ruhsal bozukluk; yaygın anksiyete bozukluğu, panik bozukluk ve sosyal anksiyete bozukluğu gibi alt tipleri içerir.

Kişilik Bozukluğu

Kişinin düşünce, duygu ve davranış örüntülerinin kendi kültüründeki beklentilerden belirgin biçimde sapması, katı ve yaygın olması ve işlevsellikte sorunlara yol açmasıyla tanımlanan uzun süreli örüntüler.

Yas Süreci

Sevilen bir kişinin kaybı sonrası yaşanan; inkâr, öfke, pazarlık, çökkünlük ve kabullenme gibi aşamaları içerebilen, kişiden kişiye farklı seyreden doğal uyum süreci.

Bağlanma

Bebeklik döneminde birincil bakım veren ile kurulan duygusal bağın niteliği; yetişkinlikteki ilişki kurma biçimlerini ve güven duygusunu şekillendiren temel psikolojik süreç.

Psikoeğitim

Danışanın kendi ruhsal durumu, tanısı ya da tedavi süreci hakkında bilgilendirilmesi; bu bilginin baş etme becerilerini güçlendirmesi hedeflenir.